Gastroenterologija

Gastroenterologija je oblast interne medicine koja se bavi proučavanjem sistema organa za varenje (jednjaka, želuca, tankog i debelog dreva), bilijarnog sistema, pankreasa i peritoneuma kao i dijagnostikom i lečenjem funkcionalnih i organskih oboljenja ovog organskog sistema. Specijalista gastroenterolog dijagnostikuje i leči oboljenja koja uključuju sve organe gastrointestinalnog trakta počevši od usta, zatim jednjaka, želuca, tankog i debelog creva, završno sa anusom. U svom radu koristi razne vrste laboratorijskih analiza, RTG i ultrazvučnu dijagnostiku, kao i određene pretrage kao što su gastroskopija ili kolonoskopija.

Dodatna ispitivanja koja se koriste su:

  • Ultrazvuk stomaka koji detaljno prikazuje: jetru, žučnu kesu, žučne puteve, pankreas, slezinu, bubrege, trbušnu aortu, eventualno nakupljanje tečnosti u trbuhu.
  • Gastroskopija se radi tankim instrumentom (fiberoptički endoskop) koje se uvlači kroz usta u jednjak, želudac do dvanaestopalačnog creva. Omogućava otkrivanje tumora i upala jednjaka, želuca i dvanaestopalačnog creva. Takođe je moguće otkrivanje tzv. želudačne kile (Hiatus hernia) koja može biti čest uzrok raznih srčanih tegoba, a najviše aritmija. Obično se tokom pregleda uzme i uzorak za bakteriju Helicobacter Pylori koja je najveći krivac za pojavu ulkusne bolesti (čir na želucu i dvanaestopalačnom crevu).
  • Kolonoskopija se radi uvlačenjem tankog, fleksibilnog instrumenta u debelo crevo. Pregled daje mogućnost ranog otkrivanja tumora, polipa, različitih zapaljenskih bolesti debelog creva (kolitisa).
  • Rektoskopija je pregled rektuma (završni deo debelog creva).
  • Biopsija: kod gastroskopije i kolonoskopije posebnim instrumentom može se uzeti mali deo tkiva za patohistološku analizu i postavljanje tačne dijagnoze

ULTRAZVUK ABDOMENA

Ultrazvučni pregled abdomena i male karlice je bezbolni, neinvazivni pregled jetre, žučne kese, žučnih puteva, pankreasa, oba bubrega, nadbubrega, slezine, mokraćne bešike, prostate kod muškaraca, limfnih žlezdi, trbušne tećnosti, velikih krvnih sudova trbuha i trbušne šupljine. Ovaj pregled nam omogućava da vidimo kako izgledaju organi trbušne duplje, da izmerimo kolika je njihova veličina, procenimo kakva je njihova gradja i struktura, da li u organima trbuha ima eventualnog patološkog sadržaja. Izvodi se kod osoba koje imaju tegobe u trbuhu. Obavlja se i kao dijagnostička procedura koja prethodi pregledu želuca, dvanaestopalačnog, tankog i debelog creva sondama ili rentgenološki.

Ultrazvuk stomaka se radi kad postoji:

  • bol u stomaku, nadustost
  • mučnina, povraćanje
  • oboljenje jetre, žučnih puteva i žučne kesice
  • bolesti bubrega, pankreasa, slezine, mokraćne bešike, prostate
  • tumora
  • nejasna febrilna stanja
  • povreda
  • svih drugih bolesti i stanja kada lekar proceni da je potrebno uraditi ultrazvuk stomaka

PRIPREMA ZA ULTRAZVUK ABDOMENA

Priprema za ultrazvuk abdomena sastoji se u neunošenju hrane minimum 6-8 sati, a najbolje 12 sati pre pregleda. Dva do tri dana pre ultrazvuka, poželjno je ne uzimati hranu koja stvara gasove, izbegavati hranu sa mnogo ostataka, bogatu biljnim vlaknima kojih najviše ima u žitaricama, voću i povrću. Ako je u pitanju popodnevni termin, najbolje je da pacijent u toku dana unese laganiji obrok u vreme ručka i posle toga samo vodu. Za pregled mokraćne bešike i prostate kod muškarca potrebno je napuniti bešiku (popiti oko 3-4 čaše tečnosti 1,5 sat pre pregleda i ne mokriti).

HELICOBATER PYLORI INFEKCIJA

Helicobacter pylori (HP) je spiralna bakterija koja je nađena na sluznici želuca. Jedina je bakterija koja može preživeti u izrazito kiselom želudačanom sadržaju, s vrlo malo kiseonika, pri temperaturi od 37 C. Osim na želudačanoj sluznici, otkriven je i na ranicama na sluznici usne šupljine, u zubnim naslagama, u pljuvački, a dokazan je i u stolici. H. pylori infekcija je široko rasprostranjena u svetskoj populaciji. Jednom  nastala H. pylori infekcija, ukoliko se ne leči, perzistira decenijama, verovatno i celog života.

Karakteristično je da kod većine inficiranih ne dolazi do pojave simptoma oboljenja, dok se kod malog broja razvija simptomatski gastritis, peptička ulkusna bolest, karcinom želuca i MALT limfom.

Način prenošenja HP infekcije još nije potpuno istražen. Sva dosadašnja saznanja govore u prilog tome da se infekcija prenosi direktno od zaražene osobe na zdravu osobu, i to na tri glavna načina:

  • želudac-usta, kada iz povraćenog sadržaja inficirane osobe koji sadrži veliku količinu bakterija, one dospeju u usta zdrave osobe
  • usta-usta, kada iz usta zaražene osobe bakterije prelaze u usta zdrave osobe
  • stolica-usta, kada bakterije iz stolice zaražene osobe, prljavim rukama, pređe u usta zdrave

Agresivnost bakterije s jedne, i osetljivost domaćina s druge strane, verovatno su odgovorni da neki zaraženi bolesnici ostanu bez simptoma bolesti (imaju samo upalu želudačane sluznice – gastritis, utvrđen pregledom), dok se u drugih razvijaju različite bolesti poput ulkusa ili čak i tumora (karcinoma ili limfoma želuca).

KLINIČKA SLIKA ULKUSA

Najčešći simptom je bol koji je uglavnom ravnomeran i tup. Javlja se i nestaje u razmacima od nekoliko dana pa do nekoliko nedelja. Kod čira na dvanaestopalačnom crevu se javlja par sati nakon jela ili usred noći na prazan želudac, a prestaje unosom hrane. Kod čira na zelucu bol se obično pojačava nakon uzimanja hrane. Pored bola koji je najdominantniji simptom još se javljaju i: gubitak telesne težine izazvan averzijom prema hrani ili anoreksijom, nadutost, podrigivanje, mučnina i povraćanje. Simptomi mogu biti vrlo blagi ili se uopste ne moraju pojavljivati. Krvarenje je česta komplikacija i sreće se u oko 25% slučajeva.

DIJAGNOSTIKA

  • pregled krvi  – prisutnosti specifičnih antitela u serumu  zaražene osobe
  • pregled stolice – dokazom bakterije (antigena HP) u stolici bolesnika.
  • duvanjem – dokazivanjem aktivnosti bakterije ureja izdisajnim testom
  • invazivni (pregled sondom – endoskopski pregled uz ciljano uzimanje uzoraka (biopsija – brzi test ureaze, histologija ili kultura)